Η πολεμική άνθηση στη Ρωσία έχει δώσει τη θέση της σε υποτονική ανάπτυξη, αυξήσεις φόρων και περικοπές στις δημόσιες υπηρεσίες. Θα επηρεάσει αυτό τη σύγκρουση στην Ουκρανία;
Όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, οι δυτικοί ηγέτες ήταν πεπεισμένοι ότι οι πρωτοφανείς κυρώσεις θα οδηγούσαν σε οικονομική κατάρρευση.
Οι δηλώσεις εκείνης της περιόδου ήταν κατηγορηματικές: η ρωσική οικονομία, έλεγαν, θα συρρικνωνόταν δραματικά και η θέση της στον παγκόσμιο οικονομικό χάρτη θα υποβαθμιζόταν ανεπανόρθωτα.
Η πραγματικότητα εξελίχθηκε διαφορετικά, γράφει ο Guardian.
Μετά το αρχικό σοκ, η ρωσική οικονομία όχι μόνο άντεξε, αλλά γνώρισε και μια ιδιότυπη «πολεμική άνθηση», βασισμένη κυρίως στις εκρηκτικές στρατιωτικές δαπάνες.
Ωστόσο, το 2026 τα δεδομένα αλλάζουν.
Η ανάπτυξη επιβραδύνεται, τα δημόσια οικονομικά πιέζονται και τα όρια της πολεμικής οικονομίας αρχίζουν να γίνονται ορατά.
Από την πολεμική άνθηση στη στασιμότητα
Τα πρώτα χρόνια του πολέμου, οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες λειτούργησαν ως τεχνητή ένεση ανάπτυξης.
Η Ρωσία όχι μόνο δεν κατέρρευσε, αλλά το 2025 βρέθηκε να είναι η ένατη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο, ξεπερνώντας χώρες όπως ο Καναδάς και η Βραζιλία.
Όμως αυτή η δυναμική δεν ήταν βιώσιμη.
Η οικονομική δραστηριότητα άρχισε να επιβραδύνεται καθώς οι τιμές του πετρελαίου – βασική πηγή κρατικών εσόδων – υποχώρησαν, ενώ μακροχρόνια προβλήματα, όπως η δημογραφική συρρίκνωση και η έλλειψη εργατικού δυναμικού, επανήλθαν στο προσκήνιο. Το αποτέλεσμα είναι μια οικονομία που δεν καταρρέει, αλλά «κολλάει».
Γραφικό του Guardian. Πηγή: Ρωσική Ομοσπονδιακή Στατιστική Υπηρεσία
Πετρέλαιο, κυρώσεις και λιγότερα έσοδα
Η ενεργειακή πολιτική υπήρξε το θεμέλιο της ρωσικής πολεμικής χρηματοδότησης.
Το 2022, περίπου το 40% των φορολογικών εσόδων του κράτους προερχόταν από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, ποσό αρκετό για να καλύψει το κόστος του πολέμου.
Μέχρι το 2025, το ποσοστό αυτό είχε μειωθεί αισθητά.
Οι τιμές του ρωσικού πετρελαίου υποχώρησαν λόγω παγκόσμιας υπερπροσφοράς, ενώ οι κυρώσεις ανάγκασαν τη Μόσχα να πουλά με εκπτώσεις σε νέους αγοραστές, όπως η Κίνα και η Ινδία.
Ακόμη και αυτοί οι εναλλακτικοί εμπορικοί εταίροι, ωστόσο, δεν μπόρεσαν να αντικαταστήσουν πλήρως τις προπολεμικές ευρωπαϊκές αγορές.
Η μείωση των ενεργειακών εσόδων περιορίζει πλέον τα περιθώρια ελιγμών του Κρεμλίνου και αυξάνει την πίεση στον κρατικό προϋπολογισμό.
Φόροι, περικοπές και επιβάρυνση των πολιτών
Για να καλύψει το δημοσιονομικό κενό, η ρωσική κυβέρνηση στράφηκε σε αυξήσεις φόρων.
Ο φόρος εταιρειών αυξήθηκε, εισήχθησαν υψηλότερες κλίμακες φορολόγησης εισοδήματος και ο ΦΠΑ ανέβηκε σε επίπεδα υψηλότερα από αυτά πολλών δυτικών οικονομιών.
Παράλληλα, το κράτος αναδιαμορφώθηκε γύρω από τις ανάγκες του πολέμου. Δαπάνες για κοινωνική πρόνοια, εκπαίδευση και υγεία περιορίστηκαν, επιβαρύνοντας την καθημερινότητα των απλών πολιτών.
Ο επίμονος πληθωρισμός έκανε τα βασικά αγαθά ακριβότερα, μειώνοντας το πραγματικό εισόδημα των νοικοκυριών.
Η «ψύξη» της οικονομίας και το ακριβό χρήμα
Οι προσπάθειες ελέγχου του πληθωρισμού είχαν παράπλευρες απώλειες.
Η κεντρική τράπεζα αύξησε το βασικό επιτόκιο σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα, περιορίζοντας τη δανειοδότηση και «παγώνοντας» την οικονομική δραστηριότητα.
Τα επιδοτούμενα στεγαστικά δάνεια καταργήθηκαν και οι τράπεζες άρχισαν να αυξάνουν τα επιτόκια.
Αυτή η πολιτική σταθεροποίησης, αντί να ανακουφίσει την οικονομία, ενίσχυσε τη στασιμότητα, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο χαμηλής ανάπτυξης και υψηλού κόστους ζωής.
Γραφικό του Guardian. Πηγή: Τα στοιχεία για το 2025 προέρχονται από το άρθρο «Πόσο ανθεκτική είναι η οικονομία της Ρωσίας μετά από τέσσερα χρόνια πολέμου;», Marek Dabrowski, Δεκέμβριος 2025. Τα στοιχεία για το 2021 προέρχονται από το ρωσικό υπουργείο Οικονομικών. Τα στοιχεία και για τα δύο έτη αντιπροσωπεύουν τις προγραμματισμένες δαπάνες.
Το δημογραφικό αδιέξοδο
Πέρα από τα άμεσα οικονομικά προβλήματα, η Ρωσία αντιμετωπίζει μια βαθύτερη, διαρθρωτική κρίση: τη μείωση του πληθυσμού.
Από το 2019, ο πληθυσμός συρρικνώνεται σταθερά λόγω χαμηλής γεννητικότητας, απωλειών από τον πόλεμο και μετανάστευσης.
Η έλλειψη εργατικού δυναμικού είναι πλέον εμφανής, με την ανεργία να βρίσκεται σε ασυνήθιστα χαμηλά επίπεδα. Αυτό περιορίζει τις δυνατότητες μελλοντικής ανάπτυξης και καθιστά δύσκολη τη μετάβαση σε ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο.
Πόλεμος, κοινωνία και φθίνουσα αισιοδοξία
Τα πρώτα χρόνια της σύγκρουσης, η πολεμική κινητοποίηση συνοδεύτηκε από ένα κύμα αισιοδοξίας στο εσωτερικό της χώρας.
Με την πάροδο του χρόνου, όμως, αυτή η ψυχολογία αλλάζει. Όλο και περισσότεροι Ρώσοι δηλώνουν ότι οι οικονομικές συνθήκες επιδεινώνονται, καθώς οι φόροι αυξάνονται και οι δημόσιες υπηρεσίες συρρικνώνονται.
Αν και αυτό δεν μεταφράζεται άμεσα σε πολιτική αμφισβήτηση, δημιουργεί ένα υπόστρωμα δυσαρέσκειας που το Κρεμλίνο δεν μπορεί να αγνοήσει.
Γραφικό του Guardian. Πηγή: Ρωσική Ομοσπονδιακή Στατιστική Υπηρεσία, Eurostat, Γραφείο Εθνικών Στατιστικών του Ηνωμένου Βασιλείου και Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ. Σημείωση: Τα στοιχεία για τον πληθωρισμό στις ΗΠΑ για τον Οκτώβριο του 2025 δεν είναι διαθέσιμα λόγω της διακοπής λειτουργίας της κυβέρνησης.
Μπορεί η Ρωσία να συνεχίσει τον πόλεμο;
Παρά τις πιέσεις, η Ρωσία εξακολουθεί να διαθέτει εργαλεία για να χρηματοδοτεί τον πόλεμο βραχυπρόθεσμα.
Το δημόσιο χρέος παραμένει σχετικά χαμηλό, οι φόροι μπορούν να αυξηθούν περαιτέρω και το κράτος μπορεί να καταφύγει σε εθνικοποιήσεις ή νομισματική χαλάρωση.
Ωστόσο, η στασιμότητα της οικονομίας λειτουργεί ως σαφής υπενθύμιση ότι η πολεμική οικονομία δεν μπορεί να διαρκέσει επ’ αόριστον.
Η συμμετοχή της Ρωσίας σε νέες ειρηνευτικές συνομιλίες δείχνει ότι το Κρεμλίνο αντιλαμβάνεται τα όρια των αντοχών του.
Για την Ουκρανία και τους συμμάχους της, το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η Ρωσία δεν καταρρέει, αλλά φθείρεται.
Και σε έναν μακροχρόνιο πόλεμο, αυτή η φθορά μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική.