Η μεγάλη ευρωπαϊκή πρόκληση ανάμεσα στην οικονομική κυριαρχία και τον φόβο των τραπεζών
Η συζήτηση για το ψηφιακό ευρώ, που ξεκίνησε ως ένα θεωρητικό σενάριο εργασίας στα γραφεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας το 2020, μετατρέπεται πλέον στο πιο κρίσιμο πεδίο γεωπολιτικής και οικονομικής αντιπαράθεσης για το μέλλον της Γηραιάς Ηπείρου.
Καθώς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέληξε σε μια καταρχήν συμφωνία-σταθμό για το νομοθετικό πλαίσιο, γίνεται σαφές ότι η εισαγωγή του ψηφιακού νομίσματος δεν είναι απλώς μια τεχνική αναβάθμιση του τρόπου με τον οποίο πληρώνουμε, αλλά μια στρατηγική θωράκιση απέναντι στις παγκόσμιες αναταράξεις.
Η ανάγκη για νομισματική κυριαρχία έγινε ακόμα πιο επιτακτική μετά την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο και την κλιμάκωση του εμπορικού πολέμου. Στις Βρυξέλλες συνειδητοποίησαν γρήγορα ότι αν οι ΗΠΑ αποφάσιζαν να χρησιμοποιήσουν αμερικανικούς κολοσσούς, όπως η Visa και η MasterCard, ως γεωστρατηγικά όπλα πίεσης, η ευρωπαϊκή οικονομία θα μπορούσε να βρεθεί σε κατάσταση ομηρείας.
Ωστόσο, ο δρόμος προς την υλοποίηση περνά μέσα από Συμπληγάδες, με το παραδοσιακό τραπεζικό σύστημα να εκφράζει έντονες ανησυχίες. Το μεγαλύτερο σημείο τριβής αφορά το «ταβάνι» των χρημάτων που θα μπορεί να αποθηκεύει κάθε πολίτης στο ψηφιακό του πορτοφόλι.
Οι εμπορικές τράπεζες προειδοποιούν για τον κίνδυνο ενός μαζικού «bank run» σε περιόδους κρίσης. Φοβούνται, δηλαδή, ότι σε μια στιγμή οικονομικής αβεβαιότητας, οι αποταμιευτές θα μετατρέψουν μαζικά τις καταθέσεις τους σε ψηφιακό ευρώ, το οποίο είναι εγγυημένο απευθείας από την ΕΚΤ, αδειάζοντας τους λογαριασμούς των εμπορικών τραπεζών και προκαλώντας συστημικό κραχ.
Για να ισορροπήσει την κατάσταση, το Ευρωκοινοβούλιο πρότεινε μια φόρμουλα συνδιαχείρισης: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα προτείνει το ανώτατο όριο μέσω νομοθετικής πράξης, η ΕΚΤ θα καθορίζει το ακριβές νούμερο, ενώ θα υπάρχει η ευελιξία προσωρινών αλλαγών σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
Απαντήσεις σε δυο ερωτήματα
Την ίδια στιγμή, οι νομοθέτες έπρεπε να δώσουν απαντήσεις σε δύο μεγάλα ερωτήματα της καθημερινότητας: το κόστος για το εμπόριο και την προστασία της ιδιωτικής ζωής. Στο μέτωπο των προμηθειών, επετεύχθη μια συμφωνία που προστατεύει τις μικρές επιχειρήσεις, ορίζοντας ότι οι χρεώσεις για τη χρήση του ψηφιακού ευρώ θα βασίζονται στον ευρωπαϊκό μέσο όρο και δεν θα ξεπερνούν αυτές των πιστωτικών καρτών, με μακροπρόθεσμο στόχο το κόστος για τους εμπόρους να είναι σχεδόν μηδενικό.
Όσον αφορά το ευαίσθητο ζήτημα της ιδιωτικότητας —το οποίο εργαλειοποιήθηκε έντονα από την ακροδεξιά για να καλλιεργηθεί κλίμα κοινωνικού ελέγχου— το νέο πλαίσιο υψώνει τείχη προστασίας. Στις online συναλλαγές, οι κεντρικές τράπεζες δεν θα μπορούν να συσχετίσουν δεδομένα με συγκεκριμένους χρήστες χάρη σε προηγμένη κρυπτογράφηση, ενώ στις offline συναλλαγές (χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο), η ανωνυμία θα είναι απόλυτη, εξισώνοντας τη χρήση του ψηφιακού ευρώ με τη φυσική ανάληψη μετρητών από ένα ATM.
Παρά τις καθυστερήσεις που σημειώθηκαν τους προηγούμενους μήνες λόγω πολιτικών τριβών και της επιφυλακτικότητας της ευρωπαϊκής κεντροδεξιάς, το νερό έχει μπει στο αυλάκι.
Το νομοσχέδιο αναμένεται να ψηφιστεί από την Επιτροπή Οικονομικών Υποθέσεων στις 23 Ιουνίου και να εγκριθεί από την Ολομέλεια του Ευρωκοινοβουλίου τον Ιούλιο. Με τις διαπραγματεύσεις ανάμεσα στα ευρωπαϊκά όργανα να ξεκινούν αμέσως μετά το καλοκαίρι, ο στόχος είναι η οριστική θεσμοθέτηση της νέας νομισματικής πραγματικότητας εντός του έτους, ανοίγοντας τον δρόμο για τη γέννηση του ευρώ της νέας εποχής.