Το δημογραφικό δείχνει το πιο σκληρό του πρόσωπο. Η μείωση των γεννήσεων «αδειάζει» τις σχολικές αίθουσες. Κλείνουν σχολικές μονάδες.
Το δημογραφικό δεν αποτελεί πλέον μια αφηρημένη στατιστική πρόβλεψη, αλλά μια απτή πραγματικότητα που αποτυπώνεται με τον πιο ανάγλυφο τρόπο και στις σχολικές αυλές. Το πρώτο κουδούνι της νέας σχολικής χρονιάς ηχεί σε ένα τοπίο που αλλάζει δραματικά, φέρνοντας την εκπαιδευτική κοινότητα αντιμέτωπη με τη συνεχή μείωση του μαθητικού δυναμικού.
Η δραματική μείωση των γεννήσεων οδηγεί στο κλείσιμο και τη συγχώνευση εκατοντάδων σχολείων, πλήττοντας κυρίως την επαρχία και αποδυναμώνοντας την κοινωνική συνοχή. Τα στατιστικά στοιχεία αναδεικνύουν την Ελλάδα ως μία από τις πιο γηρασμένες χώρες της Ευρώπης
Τα στοιχεία των τελευταίων ετών καταγράφουν μια σταθερή και κλιμακούμενη πτώση στις εγγραφές των δημοτικών σχολείων και των νηπιαγωγείων.
Η υπογεννητικότητα που σφράγισε την περασμένη δεκαετία μεταφέρεται πλέον αυτούσια στα θρανία.
- Δεκάδες σχολικές μονάδες σε όλη τη χώρα, κυρίως στην περιφέρεια αλλά πλέον και σε αστικά κέντρα, αναστέλλουν τη λειτουργία τους ή συγχωνεύονται λόγω έλλειψης ελάχιστου αριθμού μαθητών.
- Η ύπαιθρος πλήττεται περισσότερο, με τα χωριά να χάνουν το τελευταίο ζωντανό κύτταρο κοινωνικής συνοχής, το τοπικό σχολείο.
- Ακόμη και σε μεγάλες σχολικές μονάδες των πόλεων, ο αριθμός των τμημάτων της Α΄ Δημοτικού βαίνει μειούμενος σε σύγκριση με την προηγούμενη πενταετία.
Κάθε πέρσι και καλύτερα
Τα σημάδια είναι αποθαρρυντικά. Στις 11 Σεπτεμβρίου (2026) θα περάσουν το κατώφλι της Α’ Δημοτικού 69.895 μαθητές και μαθήτριες, όπως ανακοινώθηκε από το υπουργείο Παιδείας. Κατά την περσινή σχολική χρονιά τα «πρωτάκια» ήταν 71.181.
Το «άδειασμα» των σχολικών αιθουσών δεν συνιστά απλώς ένα διοικητικό πρόβλημα διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού, αλλά δείκτη μιας βαθύτερης κοινωνικοοικονομικής μετατοπίσης.
- Η διακοπή λειτουργίας ενός σχολείου λειτουργεί ως αντικίνητρο για την παραμονή ή την εγκατάσταση νέων οικογενειών στην επαρχία, επιταχύνοντας τον μαρασμό των τοπικών κοινωνιών.
- Η μείωση του μαθητικού πληθυσμού προαναγγέλλει τη μελλοντική συρρίκνωση του ενεργού εργατικού δυναμικού της χώρας.
- Η εξέλιξη του μαθητικού πληθυσμού την τελευταία πενταετία αποτυπώνει με απόλυτη ακρίβεια από τους δείκτες της ΕΛΣΤΑΤ.
- Τα παιδιά που εισέρχονται πλέον στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση αντιστοιχούν στις γεννήσεις της περιόδου 2018–2020 (έτη με σταθερή υποχώρηση των γεννήσεων κάτω από το όριο των 85.000 ετησίως).
H σχολική χρονιά 2026-2027 φέρνει και σημαντικές αλλαγές στον χάρτη των σχολικών μονάδων, κυρίως στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, με καταργήσεις, υποβιβασμούς και συγχωνεύσεις σχολείων, αλλά και με ίδρυση νέων.
Καταργήσεις και συγχωνεύσεις σχολικών μονάδων
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία για το νέο σχολικό έτος προβλέπονται 75 καταργήσεις σχολικών μονάδων. Από αυτές, οι 43 αφορούν Νηπιαγωγεία και οι 32 Δημοτικά. Παράλληλα, 146 σχολικές μονάδες υποβιβάζονται, εκ των οποίων 40 Νηπιαγωγεία και 106 Δημοτικά.
Το 2025-2026 οι καταργήσεις ανήλθαν σε 18, με 9 Νηπιαγωγεία και 9 Δημοτικά, ενώ πραγματοποιήθηκαν 71 υποβιβασμοί.
Το σχολικό έτος 2024-2025 καταγράφηκαν συνολικά 7 καταργήσεις σχολικών μονάδων, από τις οποίες 3 αφορούσαν Νηπιαγωγεία και 4 Δημοτικά, ενώ οι υποβιβασμοί ανήλθαν σε 90.
Κατά την τελευταία τριετία αναφέρονται συνολικά 46 συγχωνεύσεις Δημοτικών και 253 συγχωνεύσεις Νηπιαγωγείων, ενώ στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται επιμέρους συγχωνεύσεις 23 Δημοτικών και 120 Νηπιαγωγείων.
Η Ελλάδα γερνάει
Τα νεότερα στοιχεία της Eurostat, στην έκδοση «Demography of Europe – 2026 edition», δεν αφήνουν περιθώρια αντιστροφής του κλίματος: αποτυπώνουν ανάγλυφα μια χώρα που γηράσκει με ταχύτερους ρυθμούς από τη συντριπτική πλειονότητα των εταίρων της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ ταυτόχρονα καταγράφει ιστορικά χαμηλές επιδόσεις στην ανανέωση του πληθυσμού της.
Ο δείκτης της διάμεσης ηλικίας -δηλαδή το ηλικιακό σημείο που χωρίζει τον πληθυσμό ακριβώς στη μέση- αποτελεί τον πλέον αδιάψευστο μάρτυρα της ηλικιακής μετατόπισης μιας κοινωνίας.
Την 1η Ιανουαρίου 2025 η διάμεσος ηλικία στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στα 47,2 έτη. Αυτό κατατάσσει την χώρα στην τέταρτη γηραιότερη θέση ανάμεσα στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ, πίσω μόνο από την Ιταλία (49,1 έτη), τη Βουλγαρία (47,3 έτη) και την Πορτογαλία (47,3 έτη), όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος κινείται στα 44,9 έτη.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι μόνο η απόλυτη τιμή, αλλά η ταχύτητα της μεταβολής. Κατά την εικοσαετία 2005–2025, η διάμεση ηλικία στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά οκτώ ολόκληρα χρόνια (από τα 39,2 στα 47,2 έτη). Πρόκειται για την τρίτη μεγαλύτερη αύξηση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, πίσω μόνο από τη Ρουμανία (+8,6 έτη) και την Πορτογαλία (+8,1 έτη).
Το ποσοστό των ατόμων ηλικίας 80 ετών και άνω στην Ελλάδα έχει πλέον αγγίξει το 7% του συνολικού πληθυσμού. Μαζί με τη Γερμανία και την Πορτογαλία, η χώρα μας βρίσκεται στις πρώτες θέσεις της ΕΕ όσον αφορά την αναλογία των υπερηλίκων.
Μέσα σε 20 χρόνια (2005–2025), η ηλικιακή ομάδα των άνω των 80 στην Ελλάδα σημείωσε άνοδο κατά 3 ποσοστιαίες μονάδες, αντανακλώντας την ανάγκη για μακροχρόνια φροντίδα υγείας, εξειδικευμένες υποδομές και αναδιάρθρωση των κοινωνικών δαπανών.
Δημογραφικό και ερήμωση των σχολείων
Την ίδια στιγμή, στην άλλη άκρη της ηλικιακής πυραμίδας, οι νέοι κάτω των 15 ετών αποτελούν μόλις το 12% έως 13% του πληθυσμού της χώρας, επιβεβαιώνοντας την ανησυχητική ανατροπής της βάσης της δημογραφικής πυραμίδας.
Ο αριθμός των ζώντων γεννήσεων ανά 1.000 κατοίκους αποτυπώνει την άμεση αναπαραγωγική δυναμική μιας χώρας.
Με μόλις 6,6 γεννήσεις ανά 1.000 κατοίκους το 2024 (μαζί με τη Λιθουανία), η Ελλάδα κατατάσσεται στην τελευταία τετράδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο συνολικός δείκτης γονιμότητας στη χώρα παραμένει καθηλωμένος κοντά στο 1,3 ζώντες γεννήσεις ανά γυναίκα, απέχοντας παρασάγγας από το όριο του 2,1 που απαιτείται για τη δημογραφική αντικατάσταση και διατήρηση των γενεών.
Η παρατεταμένη αυτή υπογεννητικότητα οδηγεί σε σταδιακή ερήμωση των σχολικών αιθουσών, μείωση των εισακτέων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και, σε βάθος χρόνου, σε έλλειψη εξειδικευμένου και ανειδίκευτου εργατικού δυναμικού.