Ο Χοσάμ Λούκα κατηγορείται για βασανιστήρια και δολοφονίες στη Συρία – Η έρευνα του BBC, το τηλεφώνημα στη Ρωσία και το αίτημα έκδοσής του
Ένα φαινομενικά ασήμαντο σημειωματάριο, ξεχασμένο μέσα στο πολυτελές διαμέρισμα ενός από τους πλέον διαβόητους αξιωματούχους του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Άσαντ στη Δαμασκό, αποτέλεσε την αφετηρία μιας πολύμηνης έρευνας του BBC που οδήγησε τελικά στη Μόσχα.
Ο Χοσάμ Λούκα, γνωστός στη Συρία με το προσωνύμιο «Αράχνη», υπήρξε ένας από τους ισχυρότερους επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών του Άσαντ και κατηγορείται για δολοφονίες, βασανιστήρια και σειρά άλλων εγκλημάτων. Μετά την πτώση του καθεστώτος, τον Δεκέμβριο του 2024, εξαφανίστηκε χωρίς να αφήσει πίσω του εμφανή ίχνη.
Λίγες ημέρες αργότερα, ένοπλοι που μπήκαν στο εγκαταλελειμμένο πολυτελές διαμέρισμά του στη Δαμασκό βρήκαν επώνυμα ρούχα, έγγραφα, μετάλλια, πιστοποιητικά και δεκάδες φωτογραφίες του. Ανάμεσά τους υπήρχαν πολλά αντίτυπα μιας φωτογραφίας στην οποία ο Λούκα εμφανιζόταν να χαμογελά πλατιά ενώ αντάλλασσε χειραψία με τον Άσαντ.
Σε μια γωνία του σαλονιού, όμως, εντοπίστηκε και ένα απλό σημειωματάριο. Στις σελίδες του ήταν γραμμένα ονόματα και τηλέφωνα ανθρώπων από διαφορετικούς χώρους: γιατροί, καταστηματάρχες, στρατιωτικοί, συγγενείς και πρόσωπα που φαίνεται ότι ανήκαν στο ευρύτερο δίκτυο επαφών της «Αράχνης».
Η «Αράχνη» της Χομς
Το όνομα του Λούκα είχε συνδεθεί με τη βίαιη καταστολή της εξέγερσης εναντίον του Άσαντ από τα πρώτα χρόνια του εμφυλίου στη Συρία.
Ως τοπικός επικεφαλής της Διεύθυνσης Πολιτικής Ασφάλειας στη Χομς είχε αναλάβει την αντιμετώπιση των ανταρτών στην πόλη. Κάτοικοι θυμούνται ακόμη το τηλέφωνό του γραμμένο με σπρέι σε τοίχους. Το μήνυμα που κυκλοφορούσε ήταν ότι όσοι ήθελαν να εγκαταλείψουν τις πολιορκημένες περιοχές μπορούσαν να καλέσουν τον συγκεκριμένο αριθμό για να εξασφαλίσουν ασφαλή διέλευση.
Κάποιοι φέρονται πράγματι να κατάφεραν να φύγουν. Άλλοι, σύμφωνα με μαρτυρίες που συγκέντρωσε το BBC, τηλεφώνησαν και έκτοτε δεν έδωσαν ποτέ ξανά σημεία ζωής.
Το προσωνύμιο «Αράχνη» αποδόθηκε στον Λούκα λόγω του εκτεταμένου δικτύου συνεργατών και πληροφοριοδοτών που φέρεται να είχε δημιουργήσει, ακόμη και μέσα σε ομάδες των ανταρτών. «Ήταν παντού», ανέφεραν κάτοικοι της Χομς, ενώ πρώην αντάρτης τον περιέγραψε ως «σατανική ιδιοφυΐα» και άνθρωπο εξαιρετικά πανούργο.
Η σφαγή και τα 17 νεκρά παιδιά
Μία από τις βαρύτερες υποθέσεις με τις οποίες συνδέθηκε το όνομα του Λούκα είναι η αποκαλούμενη «Σφαγή του Ιντ» τον Σεπτέμβριο του 2015, η οποία είναι γνωστή και ως «Σφαγή των Παιδιών».
Επίθεση στη συνοικία αλ Ουάερ της Χομς είχε ως αποτέλεσμα να σκοτωθούν 28 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων 17 παιδιά και τέσσερις γυναίκες, σύμφωνα με το Συριακό Δίκτυο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.
Μεταξύ των θυμάτων ήταν ο επτάχρονος Ουάελ, γιος του Μοχάμεντ Τουακατλί. Ο πατέρας του περιέγραψε στο BBC πώς βρήκε τα παιδιά νεκρά στον χώρο όπου μέχρι λίγες στιγμές νωρίτερα έπαιζαν.
Σύμφωνα με συριακή οργάνωση ακτιβιστών και αντιπολιτευόμενο μέσο ενημέρωσης της εποχής, ο Λούκα είχε εμπλοκή στην επιλογή των στόχων του καθεστώτος στην περιοχή εκείνη την ημέρα.
Η πορεία του στο σύστημα εξουσίας του Άσαντ συνεχίστηκε και, μέχρι την κατάρρευση του καθεστώτος, είχε φτάσει στην κορυφή της Γενικής Διεύθυνσης Ασφάλειας, μιας από τις ισχυρότερες υπηρεσίες πληροφοριών της Συρίας. Από τη θέση αυτή είχε στρατηγικό έλεγχο στην πολιτική κρατήσεων της χώρας, σε μια περίοδο κατά την οποία χιλιάδες άνθρωποι οδηγούνταν στις διαβόητες συριακές φυλακές. Ανάμεσά τους και η Σεντνάγια στη Δαμασκό, που έγινε γνωστή ως το «ανθρώπινο σφαγείο».
Το σημειωματάριο και τα 155 τηλέφωνα
Μετά την ανακάλυψη του σημειωματαρίου, οι δημοσιογράφοι του BBC φωτογράφισαν όλες τις σελίδες του και άρχισαν να ελέγχουν έναν προς έναν τους 155 τηλεφωνικούς αριθμούς. Μόλις 51 φάνηκε ότι παρέμεναν ενεργοί.
Οι πρώτες προσπάθειες επικοινωνίας δεν απέδωσαν. Όσοι απαντούσαν είτε έκλειναν το τηλέφωνο μόλις άκουγαν ποιος καλούσε είτε αρνούνταν ότι γνώριζαν τον Λούκα.
Η έρευνα συνεχίστηκε επί τόπου στη Συρία. Δημοσιογράφος του BBC έκλεισε ακόμη και ιατρικά ραντεβού με γιατρούς που βρίσκονταν στη λίστα, επιχειρώντας να αντλήσει πληροφορίες. Ένας γιατρός στο Χαλέπι παραδέχθηκε απρόθυμα ότι είχε περιθάλψει τον Λούκα, αλλά στη συνέχεια ζήτησε από τον δημοσιογράφο να φύγει.
Άλλος γιατρός στη Δαμασκό αποκάλυψε ότι είχε συνοδεύσει τη μητέρα του Λούκα σε ιατρικό ταξίδι στη Ρωσία.
Ο σωματοφύλακας που «έσπασε» τη σιωπή
Η πρώτη σημαντική εξέλιξη ήρθε μήνες αργότερα. Πρώην φύλακας της πολυκατοικίας του Λούκα έδωσε στους δημοσιογράφους το τηλέφωνο ενός ανθρώπου που, όπως είπε, ήταν προσωπικός σωματοφύλακάς του.
Ο άνδρας υποστήριξε ότι ο Λούκα είχε διαβεβαιώσει τους συνεργάτες του πως θα παρέμενε στη Δαμασκό για να την υπερασπιστεί καθώς οι δυνάμεις των ανταρτών πλησίαζαν στην πρωτεύουσα τον Δεκέμβριο του 2024.
Μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες της επόμενης ημέρας, όμως, είχε εξαφανιστεί. Σύμφωνα με τον πρώην σωματοφύλακά του, είχε πάρει μαζί του και μεγάλο χρηματικό ποσό από το χρηματοκιβώτιο του γραφείου του.
Ο ίδιος έδωσε στη συνέχεια στο BBC το τηλέφωνο του οδηγού του Λούκα, ο οποίος πίστευε ότι τον είχε μεταφέρει έξω από τη Δαμασκό τη νύχτα της φυγής του.
Το ρωσικό τηλέφωνο και η φωνή του Λούκα
Τα ίχνη οδήγησαν τελικά στον Λίβανο και από εκεί στη Ρωσία. Υψηλόβαθμη πηγή της λιβανικής κυβέρνησης ανέφερε στο BBC ότι ο Λούκα είχε περάσει από τον Λίβανο χρησιμοποιώντας «καλό ρωσικό διαβατήριο, αλλά με διαφορετικό όνομα» και στη συνέχεια είχε πετάξει για τη Ρωσία.
Ένα ακόμη πρόσωπο από το σημειωματάριο έδωσε στους δημοσιογράφους έναν αριθμό που υποστήριξε ότι ανήκε στον Λούκα. Ο αριθμός είχε ρωσικό κωδικό.
Για να επιβεβαιωθεί η ταυτότητά του, το συγκεκριμένο πρόσωπο τηλεφώνησε στον Λούκα παρουσία του BBC και του έθεσε ερωτήσεις τις απαντήσεις των οποίων, σύμφωνα με τους δημοσιογράφους, θα μπορούσε να γνωρίζει μόνο ο ίδιος. Ο άνδρας στην άλλη άκρη της γραμμής απάντησε αμέσως και σωστά.
Σε επόμενο τηλεφώνημα οι δημοσιογράφοι κατάφεραν να του μιλήσουν απευθείας. «Δεν μπορώ να πάρω κανένα ρίσκο μιλώντας στο τηλέφωνο στη θέση που βρίσκομαι», τους είπε ο Λούκα. Όταν ρωτήθηκε εάν η Ρωσία τού απαγορεύει να μιλήσει, απάντησε: «Δεν μπορώ να μιλήσω. Δεν μπορώ να εξηγήσω. Πρέπει να καταλάβετε», ενώ στη συνέχεια έκλεισε το τηλέφωνο.
Τον εντόπισαν στα περίχωρα της Μόσχας
Το BBC απέκτησε στη συνέχεια και δεύτερο αριθμό τηλεφώνου που φέρεται να χρησιμοποιούσε ο Λούκα και ο οποίος ήταν συνδεδεμένος με εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης και ανταλλαγής μηνυμάτων. Μέσα σε διάστημα μίας ημέρας, οι δημοσιογράφοι κατάφεραν να τον εντοπίσουν σε δύο προαστιακές περιοχές στα περίχωρα της Μόσχας.
Σε νέα τηλεφωνική επικοινωνία, όταν ο άνδρας που απάντησε πληροφορήθηκε ότι στην άλλη άκρη της γραμμής βρισκόταν το BBC, έκλεισε αμέσως το τηλέφωνο. Δεν απάντησε ούτε στο μήνυμα που του εστάλη στη συνέχεια με ερωτήματα για τις κατηγορίες σε βάρος του.
Η Συρία ζητά την έκδοσή του
Η νέα συριακή κυβέρνηση έχει ήδη κινηθεί δικαστικά εναντίον του. Ο γενικός εισαγγελέας της Συρίας, Χασάν αλ Τούρμπα, δήλωσε στο BBC ότι έχει ασκηθεί δίωξη σε βάρος του Λούκα για «ανθρωποκτονία από πρόθεση, βασανιστήρια και θάνατο συνεπεία βασανιστηρίων». Σε βάρος του έχει εκδοθεί προς το παρόν ένταλμα σε εθνικό επίπεδο, ενώ οι συριακές αρχές εργάζονται για τη διεθνή κυκλοφορία του και τον εντοπισμό και την έκδοση του πρώην αξιωματούχου.
Η παρουσία του στη Ρωσία, ωστόσο, περιορίζει δραστικά τις πιθανότητες να επιστρέψει σύντομα στη Συρία για να δικαστεί, καθώς η Μόσχα υπήρξε ο σημαντικότερος διεθνής σύμμαχος του καθεστώτος Άσαντ. Η ρωσική κυβέρνηση δεν απάντησε στα ερωτήματα του BBC σχετικά με την παρουσία του Λούκα στη χώρα και το ενδεχόμενο έκδοσής του.
Για τις οικογένειες των θυμάτων, πάντως, το αίτημα για δικαιοσύνη παραμένει. Ο Μοχάμεντ, που έχασε τον επτάχρονο γιο του στη Χομς, εξακολουθεί να ελπίζει ότι ο Λούκα και άλλα υψηλόβαθμα στελέχη του καθεστώτος θα λογοδοτήσουν κάποτε για όσα τους αποδίδονται. «Ο Ουάελ ήταν απλώς ένα επτάχρονο παιδί. Το μόνο που τον ένοιαζε ήταν να παίζει και να διασκεδάζει», είπε στο BBC.
Πηγή:www.protothema.gr