Η συνεργασία που άνοιξε η CIA με την εταιρεία υπολογιστών που ίδρυσε ο Τζομπς μετά την αποχώρησή του από την Apple, ήταν αυτή που τον κράτησε οικονομικά, άνοιξε τον δρόμο της επιστροφής του στο Κουπερτίνο και πρόσφερε τη «βάση» για την κατασκευή των Mac και των iPhones
Χωρίς αυτή τη χρηματοδότηση της CIA, ο Τζομπς ίσως να μην είχε επιστρέψει ποτέ ξανά στην εταιρεία με το «μηλαράκι» έπειτα από την αποχώρησή του, το 1985 και το iPhone μπορεί να μην είχε ποτέ αποκτήσει τον βασικό κώδικα λειτουργίας του.
Όταν η Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών των ΗΠΑ εμφανίστηκε ξαφνικά και απροειδοποίητα στα γραφεία της νέας εταιρείας υπολογιστών του Στιβ Τζομπς, την οποία είχε ιδρύσει λίγο μετά το «αντίο» στην Apple, ο Ψυχρός Πόλεμος βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη. Ήταν 1986 και ο πρόεδρος Ρόναλντ Ρίγκαν διοχέτευε δισεκατομμύρια δολάρια στο Πεντάγωνο, μεγάλο μέρος των οποίων κατευθυνόταν στη χρηματοδότηση νέων τεχνολογιών, μεταξύ άλλων για την αντιπυραυλική άμυνα και τους κατασκοπευτικούς δορυφόρους. Στους κόλπους της αμερικανικής κοινότητας εθνικής ασφάλειας, ορισμένοι είχαν αντιληφθεί τη σημασία της τεχνολογικής επανάστασης που βρισκόταν σε εξέλιξη στη Silicon Valley – και την ανάγκη να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές της.
Ο Τζο Ρομέλο και ο Τζεφ Χάρις ήταν δύο από αυτούς. Εργάζονταν στο λεγόμενο «Program B» της CIA, μια απόρρητη πρωτοβουλία για την ανάπτυξη δορυφορικών συστημάτων αναγνώρισης, και πίστευαν ότι ο Τζομπς, ο οποίος είχε ιδρύσει τη NeXT το 1985, μπορούσε να προσφέρει κρίσιμη τεχνολογία στην αμερικανική υπηρεσία πληροφοριών.
Αμφότεροι, όταν μπήκαν στα γραφεία της, είπαν ότι ήθελαν να συναντήσουν προσωπικά τον Τζομπς για να συζητήσουν «θέματα που σχετίζονται με την άμυνα, και συγκεκριμένα τις υπηρεσίες πληροφοριών». Δεν μπορούσαν να δώσουν περισσότερες λεπτομέρειες, καθώς οι πληροφορίες ήταν διαβαθμισμένες, αλλά ήθελαν να μάθουν αν ο Τζομπς – ένας 30αρης της αντικουλτούρας που είχε ασπαστεί τον βουδισμό υπό την καθοδήγηση ενός δασκάλου Ζεν και είχε δηλώσει ότι η χρήση LSD αποτέλεσε καθοριστική εμπειρία στη ζωή του – μπορούσε να βρει χρόνο για μια συνάντηση με τους εκπροσώπους μιας κρατικής υπηρεσίας.
Γιατί ο Τζομπς δεν εξεπλάγη όταν τον «έψαξε» η CIA
Στη σημερινή εποχή, καθώς η Silicon Valley και το Πεντάγωνο αναθερμαίνουν τις σχέσεις τους, με δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια επενδυτικών κεφαλαίων να κατευθύνονται σε εκατοντάδες νέες αμυντικές startups, πολλοί ηγέτες της τεχνολογίας επικαλούνται τον πατριωτισμό και την ανάγκη ανανέωσης της χώρας απέναντι στις εξωγενείς απειλές, στην προσπάθειά τους να εξασφαλίσουν στρατιωτικά συμβόλαια.
Στο παρελθόν, όμως, ήταν το αμοιβαίο συμφέρον αυτό που κινητοποιούσε τις συνεργασίες. Και αυτή η ελάχιστα γνωστή ιστορία της σχέσης του Τζομπς με την αμερικανική κατασκοπεία αποκαλύπτει, μεταξύ άλλων, και τον κρίσιμο ρόλο που έπαιξε στην ανάπτυξη του λειτουργικού συστήματος, το οποίο αργότερα αποτέλεσε τη βάση των δημοφιλών προϊόντων της Apple.
Σύμφωνα με τις πηγές που επικαλείται η Journal, ο Τζομπς δεν εξεπλάγη ιδιαίτερα όταν έμαθε ότι η CIA ήθελε να επικοινωνήσει μαζί του. Εκτός από την ίδρυση της NeXT, τον Φεβρουάριο του 1986 είχε εξαγοράσει την Pixar, το τμήμα γραφικών υπολογιστών της Lucasfilm του Τζορτζ Λούκας. Και με την εξαγορά αυτή, ο επιχειρηματίας είχε ανοίξει ήδη παρτίδες, έστω και έμμεσα, με την αμυντική βιομηχανία, καθώς η Pixar συνεργαζόταν με την ESL, μια αμυντική εταιρεία της Silicon Valley, για την οποία είχε κατασκευάσει ειδικά έναν υπολογιστή για αναλυτές των υπηρεσιών πληροφοριών, προκειμένου να αξιολογούν δορυφορικές εικόνες.
Μάλιστα, όταν ο Τζομπς συναντήθηκε τελικά με τον πρόεδρο της ESL, Ρόμπερτ Κόλερ, οι δύο άνδρες ανέπτυξαν καλή σχέση, θυμάται ο Γκάρι Φούλερ, ο οποίος εργαζόταν τότε στην ESL και αργότερα εντάχθηκε στη NeXT. Ο Κόλερ, πρώην ανώτερο στέλεχος της CIA, είπε στον Τζομπς ότι αυτό που είχε σχεδιαστεί ο υπολογιστής της NeXT να κάνει «για φοιτητές, καθηγητές και ερευνητές», ήταν ακριβώς αυτό που έκανε η κοινότητα των υπηρεσιών πληροφοριών «πίσω από κλειστές πόρτες».
Η CIA ήθελε 20.000 υπολογιστές
Ο Ρομέλο και ο Χάρις δεν κατάφεραν να συναντήσουν τον Τζομπς στα κεντρικά γραφεία της NeXT κατά την πρώτη τους επίσκεψη. Όταν ο Ρομέλο συναντήθηκε τελικά μαζί του στη Νέα Υόρκη, δεν του αποκάλυψε ακριβώς τι σχεδίαζε η CIA.
Ο Τζομπς, άλλωστε, δεν ήθελε να το ακούσει. «Μη μου πεις τίποτα που δεν πρέπει να ξέρω, γιατί δεν θα θυμάμαι να το ξεχάσω», είπε χαρακτηριστικά στον Ρομέλο.
Αυτό δεν αποτελούσε πρόβλημα για τον Ρομέλο, ο οποίος του εξήγησε τι ήθελε: να αγοράσει σταθμούς εργασίας της NeXT για έναν πελάτη που δεν κατονομάστηκε. «Πόσες μονάδες μπορείτε να παραδώσετε ετησίως;» τον ρώτησε.
«Αυτή είναι ευαίσθητη πληροφορία», απάντησε ο Τζομπς.
«Είναι περισσότερες από 20.000; Αυτό θέλω να αγοράσω: 20.000 μονάδες», είπε ο Ρομέλο. «Και τις θέλω φέτος, αλλά θέλω να έχουν δύο τροποποιήσεις». Οι τροποποιήσεις δεν θα γίνονταν από τον Τζομπς ή τη NeXT. Συγκεκριμένα, ο πελάτης των υπηρεσιών πληροφοριών ήθελε έναν ταχύτερο επεξεργαστή, που θα προμήθευε η Motorola, καθώς και μια ειδική κάρτα γραφικών από την Intel.
«Ποτέ δεν του είπαμε τι πραγματικά θέλαμε», δήλωσε ο Ρομέλο. «Δεν του δώσαμε αντίγραφο του επεξεργαστή. Οι τροποποιήσεις έγιναν εκ των υστέρων από εμάς, μέσω συνεργατών μας».
Μπορεί ο Τζομπς να μην γνώριζε ακριβώς τι σχεδίαζε η CIA να κάνει με τους υπολογιστές του, όμως τελικά έλαβε άδεια υψίστης ασφαλείας, ώστε να μπορεί να επισκέπτεται διαβαθμισμένες εγκαταστάσεις.
Απελπιστική ανάγκη για ρευστό
Στην πραγματικότητα, η NeXT είχε απελπιστική ανάγκη από τις πωλήσεις αυτές εκείνη την περίοδο. Η εταιρεία αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα, τα περισσότερα από τα οποία συνδέονταν με την τελειομανία του Τζομπς – ένα χαρακτηριστικό που, τώρα που είχε τον πλήρη έλεγχο της εταιρείας, την οδηγούσε με μαθηματική ακρίβεια στην καταστροφή.
Οι σταθμοί εργασίας της NeXT ήταν ακριβοί και απρόσιτοι για τους περισσότερους καταναλωτές. Οι πωλήσεις σε πανεπιστήμια, στα οποία ο Τζομπς ήλπιζε ότι θα βασιζόταν σημαντικά η εταιρεία, δεν έφτασαν ποτέ στα αναμενόμενα επίπεδα.
Έτσι, απέμενε κυρίως το συμβόλαιο με τη CIA – ένα συμβόλαιο που σχεδόν κανείς δεν γνώριζε ότι υπήρχε.
Δημοσίως, η NeXT υποστήριζε ότι είχε σύμβαση με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση στο πλαίσιο συνεργασίας με την ESL. Ακόμη και μέσα στην αμερικανική κυβέρνηση, η εμπλοκή της CIA με την εταιρεία του Τζομπς παρέμενε κρυφή. Επισήμως, αγοραστής ήταν η Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας (NSA), σύμφωνα με τον Ντέιν Έρινγκ, ο οποίος συνεργαζόταν με τον Ρομέλο για το συμβόλαιο της NeXT.
«Κανείς δεν είχε επαγγελματικές κάρτες»
Μόνο λίγοι άνθρωποι στη NeXT γνώριζαν τι ακριβώς συνέβαινε όταν μυστηριώδεις επισκέπτες από την Ουάσινγκτον εμφανίζονταν στα γραφεία της εταιρείας. Και όσοι γνώριζαν, καταλάβαιναν ότι ήταν καλύτερο να μην κάνουν πολλές ερωτήσεις.
Ο Νταν Λιούιν, τον οποίο ο Τζομπς είχε προσλάβει στη NeXT από την Apple, θυμάται διαφορετικές ομάδες να εμφανίζονται στα γραφεία και όλοι όσοι τις αποτελούσαν, να μοιάζουν με «τυπικούς πράκτορες με πολιτικά». «Έμπαιναν, έλεγαν “γεια, με λένε Σάλι”, “με λένε Μπιλ”, “με λένε Σαντζάι”, ό,τι να ’ναι», θυμάται ο Λιούιν. «Και κανείς δεν είχε επαγγελματικές κάρτες. Όλοι χαμογελούσαν, εμείς τους κάναμε επιδείξεις και υπήρχαν άνθρωποι από την ESL στο δωμάτιο, επειδή η ESL θα συντόνιζε ολόκληρη τη διαδικασία. Μετά έφευγαν χαμογελώντας και κουνώντας το κεφάλι, χωρίς να πουν λέξη».
Η CIA εμφάνισε στη συνέχεια μια ομάδα από μια άλλη τεχνολογική εταιρεία, τη Sun Microsystems, η οποία είχε ήδη συνεργασίες με την υπηρεσία, για να βοηθήσει τον Τζομπς να αυξήσει την παραγωγή. Τον πρώτο μήνα κατασκευάστηκαν 100 σταθμοί εργασίας. Στη συνέχεια η NeXT ανέβασε την παραγωγή στους 1.500 υπολογιστές τον μήνα και αργότερα στους 5.000.
Οι υπολογιστές της NeXT κατέληξαν σε κατασκόπους
Οι υπολογιστές που έβγαιναν από τη γραμμή παραγωγής φορτώνονταν σε φορτηγά χωρίς διακριτικά, τα οποία έφταναν νωρίς το πρωί στις αποθήκες της NeXT. Από εκεί μεταφέρονταν σε εταιρεία-βιτρίνα της CIA, όπου τοποθετούνταν οι τροποποιημένοι επεξεργαστές και οι ειδικές κάρτες γραφικών.
Μόλις ολοκληρωνόταν η συναρμολόγηση, οι υπολογιστές επέστρεφαν στα φορτηγά και μεταφέρονταν στην αεροπορική βάση Moffett Field της Σάντα Κλάρα, όπου φορτώνονταν σε τεράστια μεταγωγικά αεροσκάφη C-5 και αναχωρούσαν για τους τελικούς – και διαβαθμισμένους – προορισμούς τους.
Ο Τζομπς εξακολουθούσε να μην γνωρίζει ακριβώς πού πήγαιναν οι υπολογιστές που σέταρε η NeXT ή για ποιον σκοπό, τουλάχιστον σύμφωνα με τους ανθρώπους των υπηρεσιών πληροφοριών. Στην πραγματικότητα, ακόμη και εκείνοι που ήταν υπεύθυνοι για την αγορά τους, συμπεριλαμβανομένου του Ρομέλο, δεν μπορούσαν να προβλέψουν πλήρως τον τρόπο με τον οποίο θα χρησιμοποιούνταν.
Όπως έγινε αργότερα γνωστό, οι υπολογιστές κατέληξαν στους αναλυτές του Εθνικού Γραφείου Αναγνώρισης (National Reconnaissance Office – NRO), οι οποίοι αξιοποιούσαν τις οθόνες υψηλής ανάλυσης και τους εξειδικευμένους επεξεργαστές για να εξετάζουν δορυφορικές εικόνες. Μπορούσαν, για παράδειγμα, να εντοπίσουν αν μια χώρα είχε μετακινήσει στρατιωτικές δυνάμεις ή αν κατασκεύαζε ένα σιλό πυραύλων.
Οι σταθμοί εργασίας επέτρεπαν επίσης στους αναλυτές να δημιουργούν και να μοιράζονται ενημερώσεις και παρουσιάσεις, είτε για μέλη του Κογκρέσου είτε για τον ίδιο τον πρόεδρο, συνδυάζοντας βίντεο με αφήγηση, φωτογραφίες και σχολιασμούς.
Ακόμη σημαντικότερο, οι λεγόμενοι NeXTcubes επέτρεπαν τη διαμοίραση δεδομένων μεταξύ των δικτύων των υπηρεσιών πληροφοριών, δίνοντας σε στρατιωτικούς σε ολόκληρο τον κόσμο – σε μια περίοδο που το ίντερνετ έκανε τα πρώτα του βήματα – πρόσβαση σε εικόνες που είχαν μόλις συλλεχθεί και επιτρέποντάς τους να τις αναλύουν σε πραγματικό χρόνο.
Με τον τρόπο αυτό, η NeXT έβαλε τις πρωτογενείς πληροφορίες στα χέρια των διοικητών στο πεδίο της μάχης, σε βάσεις σε ολόκληρο τον κόσμο, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να ερμηνεύουν τις εικόνες «με τα ίδια τους τα μάτια, σχεδόν σε πραγματικό χρόνο», σύμφωνα με τον Ρομέλο.
Η εξέλιξη αυτή αμφισβήτησε την παραδοσιακή κουλτούρα της CIA που βασιζόταν στη συγκεντρωτική διαχείριση των πληροφοριών. Αυτό, σύμφωνα με τον Ρομέλο, ήταν «η μεγαλύτερη απρόβλεπτη συνέπεια» των νέων υπολογιστών.
Από τη CIA στην Apple και στην εκτόξευση
Η NeXT εντάχθηκε στις υπηρεσίες πληροφοριών ακριβώς τη στιγμή που η αποστολή και η στόχευσή τους επρόκειτο να αλλάξει. Η Σοβιετική Ένωση κατέρρευσε το 1991 και οι ΗΠΑ πέρασαν από έναν κόσμο δύο υπερδυνάμεων στην απόλυτη κυριαρχία μίας, αντιμετωπίζοντας πλέον νέες απειλές: «κράτη – παρίες», την άνοδο της Κίνας και την τρομοκρατία.
Ο Τζομπς, όμως, δεν έμελλε να παραμείνει για πολύ ακόμη συνδεδεμένος με αυτή τη νέα εποχή. Είχε ήδη στραμμένο το βλέμμα του πέρα από το Πεντάγωνο και τη CIA.
Ο Χάρις, ο οποίος είχε συνοδεύσει τον Ρομέλο στα κεντρικά γραφεία της NeXT, θυμάται μια συνάντηση με τον επιχειρηματία στα μέσα της δεκαετίας του 1990, όταν εκεκίνος του είπε: «Θα επαναπροσδιορίσω τη μουσική βιομηχανία». Ο Χάρις, που εκείνη την περίοδο ήταν επικεφαλής της NRO, δεν είχε ιδέα τι εννοούσε ο Τζομπς, αλλά το κατάλαβε λίγα χρόνια μετά.
Το 1996 η Apple ανακοίνωσε ότι εξαγόραζε τη NeXT και ο Τζομπς επέστρεψε στην εταιρεία που είχε συνιδρύσει. Αργότερα ανέκτησε τον πλήρη έλεγχο της Apple, ανοίγοντας τον δρόμο να την καταστήσει την πολυτιμότερη εταιρεία στον κόσμο και, όπως είχε υποσχεθεί, επαναπροσδιορίζοντας τη μουσική βιομηχανία με την έλευση του iPod και της εφαρμογής iTunes.
Παρότι η παρουσία της NeXT στη λαϊκή κουλτούρα επισκιάστηκε από την Apple, το «DNA» του λειτουργικού της συστήματος, του NEXTSTEP, αποτέλεσε τη βάση για τα προϊόντα της Apple, από τους Mac μέχρι τα iPhone.
Η Apple δεν εξελίχθηκε ποτέ σε μεγάλο στρατιωτικό εργολάβο όπως είχε γίνει η NeXT. Μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι αμυντικές δαπάνες μειώθηκαν δραστικά, κατά σχεδόν 30% μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1990, την ίδια στιγμή που η εμπορική αγορά προσωπικών υπολογιστών γνώριζε εκρηκτική ανάπτυξη. Και καθώς τα συμφέροντα της Silicon Valley απομακρύνθηκαν από εκείνα των στρατιωτικών και του κόσμου των υπηρεσιών πληροφοριών, η σχέση ατόνησε.
Τώρα, καθώς το Πεντάγωνο σχεδιάζει να δαπανήσει περισσότερα από 1,5 τρισεκατομμύριο δολάρια τον επόμενο χρόνο και επενδύει σε νέες τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η Silicon Valley επανεκκινεί αυτή τη σχέση.
«Του έδωσε άλλα πέντε χρόνια»
Αυτό που αποδεικνύεται, είναι πως η σημαντικότερη συνέπεια της σύντομης σύγκλισης του Τζομπς με την εθνική ασφάλεια ήταν τελικά ότι του επέτρεψε να επιστρέψει στην Apple.
Η συνεργασία με τις υπηρεσίες κατασκοπείας, του έδωσε «άλλα πέντε χρόνια για να σταθεροποιήσει και να αναπτύξει την επιχείρηση, να αποδείξει στους μετόχους και στην αγορά ότι ήταν ένας πραγματικός επιχειρηματικός ηγέτης και όχι απλώς ένα παιδί που στάθηκε τυχερό και μπορούσε να πουλάει», δήλωσε ο Έρινγκ, ο οποίος αποχώρησε από τον κόσμο των υπηρεσιών πληροφοριών το 1990 για να εργαστεί με τον Τζομπς στη NeXT. «Έτσι, χωρίς τη στήριξη της NRO που επέτρεψε στον Στιβ να ωριμάσει, δεν θα είχε επιστρέψει για να αναλάβει την Apple ως διευθύνων σύμβουλος και να τη μεταμορφώσει».