Το επίκεντρο της ανησυχίας σχετίζεται με τα Στενά του Ορμούζ και τα καύσιμα από τις χώρες του κόλπου
Σε κλειστές συσκέψεις στις Βρυξέλλες και σε εθνικές πρωτεύουσες, αξιωματούχοι επεξεργάζονται ήδη σενάρια διαχείρισης περιορισμένης προσφοράς καυσίμων, με το ενδεχόμενο δελτίου να έχει τεθεί, για πρώτη φορά τόσο ανοιχτά στο τραπέζι. Ο επίτροπος Ενέργειας Dan Jørgensen μίλησε για «όλες τις πιθανότητες», επιβεβαιώνοντας ότι η συζήτηση έχει φύγει από το επίπεδο της τιμής και έχει περάσει στο θέμα της επάρκειας.
Πηγές με γνώση των διαβουλεύσεων περιγράφουν μια εντελώς διαφορετική εικόνα: ότι τεχνικά κλιμάκια της Κομισιόν έχουν ήδη ενεργοποιήσει «stress tests» για την αγορά καυσίμων, εξετάζοντας πόσο αντέχει η Ευρώπη σε περίπτωση μερικής διακοπής ροών από τη Μέση Ανατολή. Το βασικό σενάριο που εξετάζουν δεν είναι η αντίδραση σε περίπτωση περαιτέρω ανόδου της αγοράς, αλλά το σχέδιο δράσης αν υπάρξει ζήτημα επάρκειας σε όλες τις χώρες ταυτόχρονα.
Το επίκεντρο της ανησυχίας έχει να κάνει με τα Στενά του Ορμούζ και την προμήθεια καυσίμων από τις χώρες του κόλπου.Με δεδομένο οτι από εκεί περνά σχεδόν το 1/5 της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και μεγάλο μέρος του LNG, το πρόβλημα δεν είναι ακόμη η πλήρης διακοπή, αλλά η αστάθεια στις ροές.
Οι μεγάλες ανησυχίες για τα καύσιμα
Οι μεγάλες ανησυχίες αποτυπώνονται στα σενάρια που εξετάζονται. Σύμφωνα με πληροφορίες από δύο ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, στο τραπέζι έχουν πέσει τρία επίπεδα παρέμβασης:
1. Άμεση ενεργοποίηση αποθεμάτων. Η Ευρώπη διαθέτει στρατηγικά αποθέματα που μπορούν να καλύψουν έως και 90 ημέρες κατανάλωσης. Ήδη γίνεται χαρτογράφηση για το πόσο γρήγορα μπορούν να αποδεσμευτούν.
2. Ιεράρχηση κατανάλωσης, με τα σενάρια να θέτουν προτεραιότητα σε:
- τρόφιμα
- δημόσια υγεία
- βασικές μεταφορές
3. Περιορισμός ζήτησης. Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη «κόκκινη γραμμή». Κορυφαία στελέχη έχουν εισηγηθεί μηχανισμούς τύπου δελτίου ή περιορισμών στη χρήση καυσίμων σε μη κρίσιμες δραστηριότητες. Όπως αναφέρουν πηγές με γνώση των διαδικασιών, τέτοιου είδους σχέδια δεν αποτελούν πολιτική επιλογή, αλλά λύση έκτακτης ανάγκης.
Εναλλακτικά σχέδια
Παρά τις διεργασίες, οι κεντρικές αποφάσεις από την πλευρά της Κομισιόν είναι ακόμα σε επιπεδο γενικών σχεδίων, χωρίς να έχουν καταλήξει οι αρμόδιες αρχές. Ως εκ τούτου η απουσία κοινής ευρωπαϊκής γραμμής έχει ήδη οδηγήσει κράτη-μέλη σε μονομερείς κινήσεις. Η Ιταλία εξετάζει πρόσθετη απελευθέρωση αποθεμάτων, η Ισπανία ενεργοποιεί μηχανισμούς παρακολούθησης της αγοράς σε καθημερινή βάση, ενώ χώρες της Κεντρικής Ευρώπης αυξάνουν τα ελάχιστα επίπεδα αποθεμάτων
Στις Βρυξέλλες ωστόσο, υπάρχει εμφανής εκνευρισμός. «Δεν μπορούμε να έχουμε 27 διαφορετικές στρατηγικές σε ένα ενεργειακό σοκ προσφοράς», παραδέχεται ευρωπαίος αξιωματούχος. Ο λόγος είναι οτι πολλοί ανησυχούν για τη διαφορετική ενεργειακή εξάρτηση, τις διαφορετικές αντοχές, αλλά και τα διαφορετικά πολιτικά όρια.
Αν το πετρέλαιο βέβαια προκαλεί ανησυχία, το φυσικό αέριο προκαλεί πραγματικό συναγερμό. Η αγορά LNG λειτουργεί χωρίς σημαντικά αποθέματα και χωρίς πλεονάζουσα παραγωγή. Οι ζημιές σε εγκαταστάσεις στον Περσικό Κόλπο και η μείωση της εξαγωγικής δυναμικότητας βασικών παικτών δημιουργούν μια κατάσταση όπου δεν υπάρχει εύκολη αναπλήρωση της προσφοράς, ενώ η αγορά είναι εξαιρετικά ευαίσθητη σε νέα χτυπήματα και οι τιμές μπορούν να κινηθούν με ένταση και με μεγάλη διάρκεια.
Αξιωματούχοι παραδέχονται ότι «αν υπάρξει δεύτερο κύμα διαταραχών, η αγορά δεν θα προλάβει να προσαρμοστεί». Αποτέλεσμα είναι οι επιχειρήσεις σταδιακά να αλλάζουν τη στάση τους. Μεγάλοι όμιλοι ξεκινούν αν και με μεγαλύτερο κόστος, να αυξάνουν τα αποθέματα τους σε καύσιμα, να «κλειδώνουν» τιμές μέσω συμβολαίων, ενώ ταυτόχρονα επαναδρομολογούν επενδύσεις που εξαρτώνται από ενεργειακό κόστος. Ενδεικτικό είναι ότι τραπεζικές πηγές αναφέρουν αύξηση αιτημάτων για κεφάλαιο κίνησης από επιχειρήσεις που θέλουν να εξασφαλίσουν πρώτες ύλες και ενέργεια.
Ο κίνδυνος είναι ότι χώρες που βρίσκονται σε πιο ευάλωτη θέση, με μεγάλη εξάρτηση από τις εισαγωγές και υψηλή φορολογία καυσίμων βλέπουν την κρίση να μεταφέρεται άμεσα στις τιμές, να επηρεάζει γρήγορα το κόστος μεταφορών και να περνά στο σύνολο της αγοράς.
Για παράδειγμα στην Ελλάδα στελέχη της αγοράς καυσίμων σημειώνουν ότι «η ελληνική αγορά αντιδρά πιο γρήγορα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο». Αυτό ισχύει τόσο στην άνοδο των τιμών όσο και σε πιθανές ελλείψεις.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι οι αγορές έχουν ξεκινήσει να δείχνουν σημάδια ανησυχίας σχετικά με το ενδεχόμενο να υπάρχει πρόβλημα προσφοράς, την ώρα που οι κυβερνήσεις ετοιμάζουν σχέδια περιορισμού της κατανάλωσης. Η μεγαλύτερη ανησυχία είναι ότι οι ενεργειακές κρίσεις δεν ξεκινούν όταν τελειώνουν τα καύσιμα, αλλά όταν κυριαρχεί ο φόβος ότι μπορεί να τελειώσουν.
Πηγή: ΟΤ