O συνολικός πλούτος των δισεκατομμυριούχων εκτοξεύτηκε στο ποσό ρεκόρ των 18,3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, την ώρα που οι παγκόσμιες προσπάθειες για την καταπολέμηση της φτώχειας παραμένουν στάσιμες.
Η συσσώρευση του παγκόσμιου πλούτου έφτασε σε πρωτοφανή επίπεδα κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους. Σύμφωνα με τη νέα ετήσια έκθεση της διεθνούς οργάνωσης Oxfam για την παγκόσμια ανισότητα, ο συνολικός πλούτος των δισεκατομμυριούχων του πλανήτη εκτοξεύτηκε στο αστρονομικό ποσό των 18,3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων.
Όπως σημειώνει ο Guardian, πρόκειται για μια ιστορική καμπή, καθώς ο αριθμός των ατόμων που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία ξεπέρασε τους 3.000 για πρώτη φορά μέσα στο 2025. Ωστόσο, η ραγδαία αυτή αύξηση συντελείται την ίδια ακριβώς περίοδο που οι παγκόσμιες προσπάθειες για την καταπολέμηση της φτώχειας και της πείνας έχουν βαλτώσει.
Τα δεδομένα αποκαλύπτουν μια άνευ προηγουμένου συγκέντρωση κεφαλαίου. Από το 2020 έως σήμερα, η συλλογική περιουσία των δισεκατομμυριούχων αυξήθηκε κατά 81%, προσθέτοντας 8,2 τρισεκατομμύρια δολάρια στα χαρτοφυλάκιά τους. Η οργάνωση υπογραμμίζει το μέγεθος αυτής της απόκλισης με μια αφοπλιστική αναλογία: αυτή και μόνο η αύξηση του πλούτου θα αρκούσε για να εξαλειφθεί η παγκόσμια φτώχεια 26 φορές. Το βασικό συμπέρασμα των συντακτών της έκθεσης, ωστόσο, δεν περιορίζεται αποκλειστικά στα οικονομικά μεγέθη, αλλά στην παραδοχή ότι οι περισσότερες κυβερνήσεις αποτυγχάνουν να προστατεύσουν τους απλούς πολίτες, παραδιδόμενες στην ολοένα και πιο απροκάλυπτη επιρροή των πλουσίων.
Η άμεση παρέμβαση στο πολιτικό σύστημα
Η οικονομική κυριαρχία έχει πλέον μετατραπεί σε ξεκάθαρη πολιτική εξουσία. Όπως επισημαίνει ο Μαξ Λόσον, εκ των συντακτών της έκθεσης, οι οικονομικά πλούσιοι καθίστανται πλέον πολιτικά πλούσιοι σε ολόκληρο τον κόσμο, αποκτώντας τη δυνατότητα να διαμορφώνουν και να επηρεάζουν τις πολιτικές, τις κοινωνίες και τις οικονομίες. Σε αντίθεση με το παρελθόν, όπου οι εύποροι ήταν ενδεχομένως πιο διστακτικοί στο να κινούν δημόσια τους μοχλούς της εξουσίας, πλέον αυτός ο «γάμος» μεταξύ χρήματος και πολιτικής γίνεται όλο και πιο ξεδιάντροπος.
Αυτή η τάση επιβεβαιώνεται από συγκεκριμένα ευρήματα της έρευνας που διεξήγαγαν ο Λόσον και ο συν-συγγραφέας του, Χάρι Μπίγκνελ. Οι πλούσιοι είναι πιο ανοιχτοί από ποτέ στη χρήση του πλούτου τους για την άσκηση πολιτικής επιρροής, κάτι που επιτυγχάνεται με την ανάληψη πολιτικών αξιωμάτων από τους ίδιους ή μέσω της διενέργειας δωρεών σε προεκλογικές εκστρατείες. Η έρευνά τους εκτιμά ότι ένας δισεκατομμυριούχος έχει 4.000 φορές περισσότερες πιθανότητες να καταλάβει κάποιο πολιτικό αξίωμα σε σύγκριση με έναν μέσο πολίτη.
Ο ιδρυτής της Amazon, Τζεφ Μπέζος, ο CEO της Google, Σουντάρ Πιτσάι, και ο διευθύνων σύμβουλος των Tesla και SpaceX, Ίλον Μασκ, παρευρίσκονται στην τελετή λίγο πριν την ορκωμοσία του Ντόναλντ Τραμπ ως 47ου προέδρου των ΗΠΑ στη Ροτόντα του αμερικανικού Καπιτωλίου, στην Ουάσιγκτον, στις 20 Ιανουαρίου 2025.
Επιπλέον, ο έλεγχος της πληροφορίας αποτελεί βασικό πυλώνα αυτής της ηγεμονίας. Σύμφωνα με την έκθεση της Oxfam, περισσότερες από τις μισές εταιρείες μέσων ενημέρωσης παγκοσμίως, καθώς και εννέα από τις δέκα κορυφαίες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, ανήκουν σε δισεκατομμυριούχους. Οι συνέπειες στη χάραξη στρατηγικής είναι άμεσες: έρευνα από τις Ηνωμένες Πολιτείες καταδεικνύει ότι μια πολιτική πρόταση που υποστηρίζεται από τους πλούσιους έχει 45% πιθανότητες να υιοθετηθεί. Αντίθετα, εάν η οικονομική ελίτ αντιτίθεται σε ένα μέτρο, οι πιθανότητες εφαρμογής του περιορίζονται στο 18%.
Η παγκόσμια οργή και η σκληρή καταστολή
Η διεύρυνση των ανισοτήτων δεν μένει αναπάντητη από τις κοινωνίες. Τους τελευταίους 12 μήνες, καταγράφηκαν εξεγέρσεις, με πρωτοστάτη τη νεολαία, ενάντια στην ανισότητα σε χώρες της Αφρικής, της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής. Παρόλα αυτά, οι διαμαρτυρίες για τη διαφθορά, τη λιτότητα, την ανεργία και το υψηλό κόστος διαβίωσης αγνοήθηκαν συστηματικά και, αντίθετα, καταπνίγηκαν σκληρά από τις κυβερνήσεις, υπογραμμίζει ο Λόσον.
Ο συντάκτης της έκθεσης ασκεί δριμεία κριτική στους κρατικούς μηχανισμούς, κατηγορώντας τις κυβερνήσεις παγκοσμίως ότι κάνουν τη λάθος επιλογή, υπερασπιζόμενες τον πλούτο και όχι την ελευθερία. Επιλέγουν τον κανόνα των πλουσίων και προκρίνουν την καταστολή απέναντι στην οργή των πολιτών για το πώς η ζωή γίνεται οικονομικά απρόσιτη και ανυπόφορη, αντί να προχωρήσουν στην αναδιανομή του πλούτου από τους πλουσιότερους προς την υπόλοιπη κοινωνία.
Το χάσμα στην πράξη: Από την Κένυα στο Νεπάλ
Οι επιπτώσεις αυτής της συστημικής ανισότητας αποτυπώνονται ανάγλυφα στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Στην Κένυα, η κοινωνική ακτιβίστρια Ουαντζίρα Ουαντζίρου επισημαίνει ότι οι συνέπειες είναι ξεκάθαρες στη Μαθάρε, μια παραγκούπολη του Ναϊρόμπι. Εκεί, πολλοί άνθρωποι στερούνται πρόσβασης σε καθαρό νερό και εγκαταστάσεις υγιεινής, την ώρα που ένα παρακείμενο κλαμπ γκολφ διατηρεί τους ψεκαστήρες του συνεχώς σε λειτουργία για να συντηρεί το γρασίδι των γηπέδων του.
Η κυβέρνηση της Κένυας, προσθέτει η ακτιβίστρια, έχει συνθηκολογήσει με τους πλούσιους της ανατολικής Αφρικής, επιβάλλοντας μέτρα λιτότητας στην εκπαίδευση και την υγειονομική περίθαλψη, την ώρα που προσφέρονται φοροαπαλλαγές στις επιχειρήσεις. Ωστόσο, η ίδια παραμένει αισιόδοξη, αναφέροντας ότι οι νέοι, ειδικά στις αναπτυσσόμενες χώρες, ξεσηκώνονται με επιτυχία αμφισβητώντας την επιρροή των πλουσίων στην πολιτική, όπως έπραξαν οι Κενυάτες στις διαδηλώσεις του περασμένου έτους και του 2024. «Όταν οι άνθρωποι καταπιέζονται, πάντα επαναστατούν», σημειώνει χαρακτηριστικά, τονίζοντας ότι η φυσική αντίδραση θα είναι να εξαναγκαστούν τα συστήματα να λειτουργήσουν υπέρ των πολιτών.
Ανάλογο ήταν το σκηνικό στο Νεπάλ, όπου τον Σεπτέμβριο του 2025 ξέσπασε εξέγερση. Οι πολυήμερες διαδηλώσεις, οι οποίες τροφοδοτήθηκαν από την οργή για τη διαφθορά, οδήγησαν τελικά στην πτώση της κυβέρνησης. Στο στόχαστρο της λαϊκής οργής βρέθηκε ο Μπινόντ Τσόνταρι, ο μοναδικός δισεκατομμυριούχος του Νεπάλ και μέλος του κοινοβουλίου, του οποίου οι επιχειρήσεις και οι ιδιοκτησίες κάηκαν.
Ο Πραντίπ Γκιαουάλι, πολιτικός σύμβουλος από το Νεπάλ που συμμετείχε στις διαδηλώσεις, τόνισε ότι υπήρχαν πολυάριθμες περιπτώσεις πολιτικών που έπαιρναν χρήματα από επιχειρηματίες για να λειτουργήσουν προς όφελός τους. Όπως εξήγησε, η διαμαρτυρία έγινε επειδή οι απλοί άνθρωποι αναγκάζονταν να δουλεύουν πολύ σκληρά για ελάχιστη ανταμοιβή, ενώ οι πλούσιοι αποκόμιζαν τα οφέλη. Το μήνυμα αυτών των κινητοποιήσεων, καταλήγει ο Γκιαουάλι, είναι ότι πρόκειται για μια νέα επανάσταση σε ολόκληρο τον κόσμο, διαμηνύοντας πως η νεολαία οφείλει να έχει άποψη και δύναμη στην πολιτική.