Το συνταξιοδοτικό χάσμα μεταξύ των φύλων στην Ευρώπη είναι μεγαλύτερο και από το μισθολογικό – Ποιοι παράγοντες το διευρύνουν
Το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων είναι ένα φαινόμενο που παρατηρείται σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Κατά μέσο όρο, το συνταξιοδοτικό εισόδημα των γυναικών είναι κατά 22% χαμηλότερο από αυτό των ανδρών
Στην ΕΕ, σύμφωνα με την Eurostat, το 2023 οι γυναίκες κέρδιζαν 12% λιγότερα από τους άνδρες, δηλαδή μόνο 88 ευρώ για κάθε 100 ευρώ που κέρδιζαν οι άνδρες.
Το χάσμα είναι ακόμη μεγαλύτερο όσον αφορά τις συντάξεις.
Σε 27 ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένων των χωρών που δεν είναι μέλη της ΕΕ, οι γυναίκες λαμβάνουν σημαντικά χαμηλότερες συντάξεις από τους άνδρες.
Κατά μέσο όρο, το συνταξιοδοτικό εισόδημα των γυναικών είναι κατά 22% χαμηλότερο από αυτό των ανδρών.
Σε ορισμένες σημαντικές οικονομίες, το χάσμα υπερβαίνει το 35% — σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ.
Το 2024, το χάσμα μεταξύ των φύλων όσον αφορά τις συντάξεις κυμαινόταν από περίπου 6% στην Εσθονία έως 37% στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ ανέρχεται σε 23% και ο ευρωπαϊκός μέσος όρος για τις 27 χώρες της λίστας είναι 22%.
Αυτό σημαίνει ότι, κατά μέσο όρο σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι γυναίκες λαμβάνουν μόλις 78 ευρώ ως συνταξιοδοτικό εισόδημα, ενώ οι άνδρες λαμβάνουν 100 ευρώ.
Το χάσμα μεταξύ των φύλων όσον αφορά τις συντάξεις υπερβαίνει το 30% σε αρκετές χώρες.
Εκτός από το Ηνωμένο Βασίλειο, σε αυτές περιλαμβάνονται η Ολλανδία, η Αυστρία, το Λουξεμβούργο, το Βέλγιο, η Ελβετία και η Ιρλανδία.
Στην Ελλάδα είναι στο 24%.
Τα χαμηλότερα ποσοστά διαφοράς παρατηρούνται στην Εσθονία, την Ισλανδία, τη Σλοβακία, την Τσεχία, τη Σλοβενία και τη Δανία, όπου όλα είναι στο 10% ή πιο κάτω.
Πηγή: Euronews / OECD
Την πληρώνουν περισσότερο οι μητέρες
«Το χάσμα μεταξύ των φύλων στις συντάξεις είναι, από πολλές απόψεις, ένα χάσμα στις συντάξεις των μητέρων, καθώς αρχίζει να εμφανίζεται όταν οι γυναίκες δημιουργούν οικογένεια», δήλωσε η καθηγήτρια Αλεξάντρα Νίεσεν – Ρουένζι από το Πανεπιστήμιο του Μάνχαϊμ στο Euronews Business.
Η καθηγήτρια σημείωσε ότι πολλές γυναίκες μειώνουν τις ώρες εργασίας τους για να φροντίσουν τα παιδιά τους, κάτι που συνήθως συνδέεται με μείωση του μισθού τους λόγω της μερικής απασχόλησης.
«Η μητρότητα και η μείωση των ωρών εργασίας μειώνουν τόσο το τρέχον εισόδημα όσο και τα μελλοντικά συνταξιοδοτικά δικαιώματα. Οδηγούν επίσης σε χαμηλότερους μισθούς κατά τη διάρκεια της ζωής και σε συντομότερη επαγγελματική σταδιοδρομία, με αποτέλεσμα οι γυναίκες να έχουν λιγότερα διαθέσιμα εισοδήματα για να επενδύσουν σε ιδιωτικές συντάξεις», πρόσθεσε.
Η Νίεσεν – Ρουένζι τόνισε ότι οι διακρατικές διαφορές αντικατοπτρίζουν τις αποκλίσεις στα στερεοτυπικά φυλετικά πρότυπα όσον αφορά τις εργασίες φροντίδας και τις οικιακές ευθύνες.
Συντηρητικά κράτη πρόνοιας όπως η Γερμανία συνδυάζουν υψηλά ποσοστά μερικής απασχόλησης των γυναικών, μακρές διακοπές στην επαγγελματική σταδιοδρομία και κοινή φορολογία των νοικοκυριών, στοιχεία που όλα μεγαλώνουν αυτό το χάσμα.
Αντίθετα, οι σκανδιναβικές χώρες και ορισμένες χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης τείνουν να παρουσιάζουν πολύ μικρότερα μισθολογικά κενά μεταξύ των φύλων.
Σε αυτές τις χώρες, το ιστορικό πλήρους απασχόλησης των γυναικών τείνει να μοιάζει περισσότερο με αυτό των ανδρών, η φροντίδα των παιδιών είναι ευρέως προσβάσιμη και τα συνταξιοδοτικά συστήματα περιλαμβάνουν περισσότερα στοιχεία αναδιανομής ή πιστώσεις για τα έτη φροντίδας.
Το χάσμα μειώθηκε από το 28% σε 22% σε 17 χρόνια
Το μέσο χάσμα μεταξύ των συντάξεων ανδρών και γυναικών στις ευρωπαϊκές χώρες μειώθηκε από 28% το 2007 σε 22% το 2024.
Οι σημαντικότερες μειώσεις σημειώθηκαν στη Σλοβενία, τη Γερμανία και την Ελλάδα, όπου το χάσμα μειώθηκε κατά περισσότερο από 15 ποσοστιαίες μονάδες (pp) κατά τη διάρκεια αυτών των 17 ετών.
Η μείωση είναι επίσης μεγαλύτερη από 10 ποσοστιαίες μονάδες στη Νορβηγία, την Πορτογαλία, την Τουρκία και το Λουξεμβούργο.
«Η σημαντική μείωση των διαφορών μεταξύ ανδρών και γυναικών στην αγορά εργασίας οδηγεί σε αυτή τη μείωση του GPG (σ.σ. σε πολλές χώρες), αλλά χρειάζεται χρόνος για να αντικατοπτριστούν πλήρως αυτές οι αλλαγές στη μείωση των ανισοτήτων στις συντάξεις», σημειώνεται στην έκθεση του ΟΟΣΑ «Pensions at a Glance 2025» («Οι συντάξεις με μια ματιά 2025»).
Μεταξύ των 27 χωρών, το χάσμα μεταξύ των φύλων όσον αφορά τις συντάξεις αυξήθηκε κατά 2 ποσοστιαίες μονάδες μόνο σε τρεις: την Αυστρία, την Εσθονία και το Βέλγιο.
Σε όλες τις άλλες χώρες, το χάσμα μειώθηκε, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις η μεταβολή ήταν πολύ μικρή.
Πηγή: Euronews / OECD
Οι επιπτώσεις των μακροχρόνιων ανισοτήτων
«Αυτές οι διαφορές προέρχονται από μακροχρόνιες ανισότητες που συσσωρεύονται κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής ζωής των γυναικών και αντανακλούν τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν οι αγορές εργασίας, οι οικογενειακές πολιτικές και ο σχεδιασμός των συνταξιοδοτικών συστημάτων», δήλωσε ο καθηγητής Αντόνια Αμπατεμάρκο από το Πανεπιστήμιο του Σαλέρνο στο Euronews Business.
«Το χάσμα δεν είναι, επομένως, ένα μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά το αποτέλεσμα τριών αλληλένδετων διαρθρωτικών παραγόντων», σημείωσε.
Πρώτον, ο Αμπατεμάρκο εξήγησε ότι σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες — ιδίως στη Νότια και Ανατολική Ευρώπη — η συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας υστερούσε ιστορικά σε σχέση με αυτή των ανδρών και συχνά πραγματοποιούνταν σε άτυπους τομείς όπου δεν καταβάλλονταν εισφορές για σύνταξη.
Δραστηριότητες όπως οι οικιακές υπηρεσίες παραμένουν σε μεγάλο βαθμό άτυπες και ασκούνται κυρίως από γυναίκες, πράγμα που σημαίνει ότι τα έτη εργασίας ενδέχεται να μη μεταφράζονται σε συνταξιοδοτικά δικαιώματα.
Δεύτερον, ο Αμπατεμάρκο υπογράμμισε τον αντίκτυπο των ευθυνών φροντίδας. Στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης, το κύριο ζήτημα δεν είναι πλέον η είσοδος στην αγορά εργασίας, αλλά οι διακοπές που προκαλούνται από τις ευθύνες μητρότητας και φροντίδας, τόνισε.
Σε χώρες όπως η Γερμανία ή η Αυστρία, οι γυναίκες που επιστρέφουν από την άδεια μητρότητας συχνά μεταβαίνουν σε μερική απασχόληση, με αποτέλεσμα τη μείωση των εισφορών και την επιβράδυνση της μισθολογικής εξέλιξης.
Τέλος, ο Αμπατεμάρκο επεσήμανε ότι οι γυναίκες υφίστανται ζημιά λόγω των πρόσφατων μεταρρυθμίσεων του συνταξιοδοτικού συστήματος.
Για παράδειγμα, σύμφωνα με την έκθεση του ΟΟΣΑ «Pensions at a Glance 2025», η Σλοβενία αύξησε την ηλικία συνταξιοδότησης για τις γυναίκες περισσότερο από ό,τι για τους άνδρες από το 1999, μειώνοντας έτσι τις διαφορές μεταξύ των φύλων.
Οι ιδιωτικές συντάξεις τείνουν να διευρύνουν τις ανισότητες μεταξύ των φύλων
Η Ίνες Γκιλέμιν, υποψήφια διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο της Αμβέρσας, υπογράμμισε τη σχετική σημασία των δημόσιων συντάξεων σε σύγκριση με τις συντάξεις των εργοδοτών στο συνολικό εισόδημα συνταξιοδότησης.
Σε χώρες με ισχυρά πολυεπίπεδα συνταξιοδοτικά συστήματα, όπως η Ολλανδία, ένα μεγαλύτερο μέρος του συνταξιοδοτικού εισοδήματος συνδέεται άμεσα με την προηγούμενη απασχόληση και τους μισθούς.
Επειδή η πρόσβαση και οι εισφορές στα συνταξιοδοτικά προγράμματα των εργοδοτών είναι σε μεγάλο βαθμό συνδεδεμένες με το φύλο και αυτά τα ιδιωτικά προγράμματα συχνά στερούνται μηχανισμών αλληλεγγύης, οι ιδιωτικές συντάξεις τείνουν να διευρύνουν τις ανισότητες μεταξύ των φύλων.