Οι κυβερνήσεις σε Τραμπ και Νετανιάχου ακολουθούν ένα απλό μοντέλο: χρησιμοποιούν τον πόλεμο στο Ιράν για να ενισχύσουν τον αυταρχισμό τους και ταυτόχρονα για προσωπικό πλουτισμό.
Ο πόλεμος του Ιράν δεν έχει καμία σχέση με τα πυρηνικά όπλα, σύμφωνα με τον ιστορικό Τίμοθι Σνάιντερ, του Πανεπιστημίου του Τορόντο. Επισημαίνει ότι τα πραγματικά κίνητρα ΗΠΑ και Ισραήλ υποδεικνύουν δημοκρατική οπισθοδρόμηση και προσωπικό πλουτισμό. Και πως οι λόγοι που επικαλούνται για τον πόλεμο αψηφούν κάθε θεμιτή δικαιολογία.
Με άρθρο του στο Social Europe, ο καθηγητής Σύγχρονης Ευρωπαϊκής Ιστορίας στην έδρα Munk Διεθνών Σχέσεων, δίνει τη δική του εξήγηση στο εξής ερώτημα: Γιατί ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, που αυτοαποκαλείται ειρηνοποιός, ξεκίνησε έναν ξένο πόλεμο;
Αθέμιτοι λόγοι
Ο ισχυρισμός της κυβέρνησης Τραμπ ότι το Ιράν κατασκεύαζε πυρηνικό όπλο δεν έχει αποδειχθεί, επισημαίνει. Ούτε μπορεί να συμβιβαστεί με τους επανειλημμένους ισχυρισμούς της κυβέρνησης ότι κατέστρεψε το πρόγραμμα πυρηνικών όπλων του Ιράν σε αεροπορικές επιδρομές τον περασμένο Ιούνιο.
Επίσης, η επιμονή του Τραμπ ότι η Ισλαμική Δημοκρατία πρέπει να αντικατασταθεί από ένα δημοκρατικό – ή τουλάχιστον φιλικό προς τις ΗΠΑ – καθεστώς είναι εξίσου παράξενη. Κυρίως, λόγω της αντίθεσης του κινήματος MAGA στη στρατιωτική εμπλοκή στο εξωτερικό και στους πολέμους για αλλαγή καθεστώτος.
Για τον Τίμοθι Σνάιντερ, δύο είναι οι λόγοι πίσω από την απόφαση Τραμπ. Και κανένας δεν είναι θεμιτός: να καταστρέψει την αμερικανική δημοκρατία ή να πλουτίσει. Εκτιμά ότι, όπως και σε άλλους πολέμους στο παρελθόν, που υποκινούνταν από την εσωτερική πολιτική, ο πολιτικός αυταρχισμός και η προσωπική διαφθορά δεν αλληλοαποκλείονται. Αυτό φαίνεται να ισχύει και στην περίπτωση αυτή.
Η συσπείρωση γύρω από τον ηγέτη
Οι διεθνείς συγκρούσεις μπορούν να υπονομεύσουν και να καταστρέψουν τις δημοκρατίες, επισημαίνει ο καθηγητής Σύγχρονης Ευρωπαϊκής Ιστορίας. Είτε αναγκάζοντας το κοινό να συσπειρωθεί πίσω από τον ηγέτη (με τους αντιπάλους να παρουσιάζονται ως προδότες), είτε δημιουργώντας συνθήκες που είναι ευνοϊκές για το κυβερνών κόμμα πριν από τις εκλογές. Και οι δεξιές κυβερνήσεις στις ΗΠΑ και το Ισραήλ ακολουθούν αυτό το απολύτως προβλέψιμο αυταρχικό μοντέλο.
Επίσης, σημειώνει, η φτώχεια των επίσημων δικαιολογιών για να ξεκινήσει ένας ακόμη πόλεμος στη Μέση Ανατολή υποδεικνύει τη δεύτερη πιθανή εξήγηση: τη διαφθορά. Εδώ ο καθηγητής Σνάιντερ καλεί όλους να «ακολουθήσουν το χρήμα». Ποιος θα μπορούσε να επωφεληθεί άμεσα από την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, ρωτάει. Και απαντά: Στο βαθμό που η εξωτερική πολιτική συμμετείχε στην απόφαση των ΗΠΑ, υποψιάζομαι ότι ήταν αυτή των στενότερων συμμάχων της κυβέρνησης Τραμπ στην περιοχή.
Follow the money
Η πολιτική στη Μέση Ανατολή έχει διαμορφωθεί εδώ και καιρό από την αντιπαλότητα μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, καθώς και μεταξύ Ιράν και των αραβικών κρατών του Κόλπου, ιδίως της Σαουδικής Αραβίας. Αυτό είναι ένα ανθεκτικό και σαφές δεδομένο.
REUTERS/Nathan Howard
Συνεπώς, οι αμφιταλαντευόμενες και αντιφατικές δηλώσεις Τραμπ είναι το σημείο για να ξεκινήσει η ανίχνευση των στόχων της αμερικανικής κυβέρνησης. Και αυτοί φαίνεται να είναι η προώθηση της προσωπικής πολιτικής – ή, καλύτερα, λέει το Τίμοθι Σνάιντερ, του προσωπικού κέρδους.
Οι αντίπαλοι του Ιράν στον Περσικό Κόλπο έχουν συνάψει πολύ μεγάλες επιχειρηματικές συμφωνίας με την οικογένεια Τραμπ. Από το Κατάρ που επένδυσε στην επιχείρηση κρυπτονομισμάτων της οικογένειας Τραμπ, έως τις συμφωνίες με τη Σαουδική Αραβία. Επίσης, το Κατάρ έκανε «δώρο» στον Τραμπ ένα πολυτελές αεροσκάφος.
Φαίνεται λοιπόν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ χρησιμοποιεί τη στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ εναντίον ενός κοινού εχθρού των χωρών που έκαναν την οικογένειά του πλουσιότερη.
Ο Τραμπ και το βάναυσο καθεστώς του Ιράν
Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Τορόντο ξεκαθαρίζει ότι δεν έχει κανένα στόχο να υπερασπιστεί την Ισλαμική Δημοκρατία. Τη χαρακτηρίζει βάναυσο καθεστώς που έχει εμπλακεί σε μαζικές δολοφονίες ειρηνικών διαδηλωτών από την αρχή του έτους. Και επισημαίνει ότι η κλίμακα αυτής της σφαγής δεν έχει πραγματικά γίνει κατανοητή.
Αλλά σημειώνει ότι υπάρχουν πιο αποτελεσματικοί τρόποι για να αντιμετωπιστεί το αυταρχικό και διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα του Ιράν. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ θα μπορούσε να ξεκινήσει μια υπομονετική εκστρατεία πίεσης και κυρώσεων, σε συνδυασμό με υποστήριξη προς την αντιπολίτευση. Επίσης, θα μπορούσε να κάνει προτάσεις για την αντιμετώπιση της κρίσης νερού της χώρας, ενός αυξανόμενου οικολογικού προβλήματος που έχει συμβάλει στην κοινωνική αναταραχή.
Αλλά η κυβέρνηση Τραμπ δεν μπόρεσε ποτέ να προσφέρει μια τόσο ολοκληρωμένη και ικανή στρατηγική. Το μόνο που μπορεί να προσφέρει είναι μιλιταρισμός, αυταρχισμός και διαφθορά, λέει ο Τίμοθι Σνάιντερ.
Η προέλευση του πολέμου
Ο καθηγητής Τίμοθι Σνάιντερ καλεί τους Αμερικανούς να μην αμφισβητούν ότι ένας πόλεμος βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Και πως αυτή είναι ακριβώς η στιγμή που πρέπει να τεθούν ερωτήματα, κυρίως λόγω όλων όσων γνωρίζουμε για την κυβέρνηση Τραμπ.
Υπάρχουν άφθονα στοιχεία ότι η επίθεση στο Ιράν θα μπορούσε κάλλιστα να αφορά την υπονόμευση της δημοκρατίας των ΗΠΑ, τον πλουτισμό του προέδρου ή και τα δύο, λέει. Ενώ δεν υπάρχουν αδιάσειστα στοιχεία που να αποδεικνύουν αυτές τις υποθέσεις, υπάρχουν ανοιχτές οδοί έρευνας που πρέπει να ακολουθηθούν καθώς ο πόλεμος εξελίσσεται και αποκαλύπτονται περισσότερα για τους λόγους που ξεκίνησε.
Όπως επισημαίνει ο καθηγητής, ένας πόλεμος δεν σβήνει τα αδικήματα μιας κυβέρνησης. Ούτε αναγκάζει τους πολίτες να πιστέψουν τις παράλογες δικαιολογίες των ηγετών. Αλλά αποτελεί την καλύτερη ευκαιρία για να αποκαλυφθούν τα πραγματικά κίνητρα των ηγετών.